Wystąpienie: Wioleta Tomczak

Szanowna Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Debatujemy dziś nad kolejnym już w tej kadencji projektem ustawy aktualizującym mapę drogową podwyżek akcyzy na napoje alkoholowe. Niecały rok temu odpowiednie przepisy zostały przez tę Izbę uchwalone, jednak ich wejście w życie zablokowało prezydenckie weto.

Polska 2050 pozostaje na stanowisku, że była to potrzebna i odpowiedzialna ustawa. Dlatego w lutym przedstawiliśmy własny projekt ustawy, który wychodził z rozwiązań wcześniej zaproponowanych przez rząd, ale jednocześnie zakładał, że nadwyżka wpływów wynikająca z podwyżki akcyzy powinna zostać skierowana do Narodowego Funduszu Zdrowia.

Dzisiejsza propozycja również zmierza do aktualizacji mapy drogowej wzrostu podatku akcyzowego od produktów niezdrowych, a takim właśnie jest alkohol.

Szanowni Państwo! Proszę, spójrzmy na tę ustawę trochę szerzej niż tylko przez pryzmat podatków. Ustawa ta jest elementem polityki zdrowia publicznego. Jeżeli chcemy rzeczywiście ograniczać nadużywanie alkoholu w Polsce, nie możemy reagować dopiero wtedy, kiedy pojawi się uzależnienie. Potrzebujemy polityki, która działa wcześniej poprzez profilaktykę, edukację, dostęp do leczenia, ograniczenie reklamy i promocji, a także poprzez ograniczenie dostępności alkoholu.

I tutaj mamy dwa podstawowe narzędzia: dostępność fizyczną i ekonomiczną. Ograniczenie dostępności fizycznej oznacza m.in. zasady dotyczące miejsc i godzin sprzedaży. I w Wysokiej Izbie staniemy przed wielkim sprawdzianem już jutro, gdy będziemy głosować za nowelizacją ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Wierzę, że większość się nie zawaha i poprze te potrzebne dla zdrowia publicznego zmiany.

Z kolei dostępność ekonomiczna to odpowiedź na proste pytanie: Ile alkoholu jesteśmy w stanie kupić za nasze dochody? I właśnie w tym obszarze obecna mapa drogowa przestała odpowiadać rzeczywistości. Została przyjęta w 2022 r. Nie mogła więc uwzględniać skali wzrostu wynagrodzeń i zmian gospodarczych, które nastąpiły później. Dziś za przeciętne wynagrodzenie można kupić znacznie więcej alkoholu niż kilka lat temu. W 2022 r. było to ok. 219 butelek czystej wódki, a w 2025 już ok. 252. Według danych GUS zarówno płaca minimalna, jak i przeciętne wynagrodzenie wzrosły od 2020 r. o ponad 80%. Cena alkoholu w tym czasie wzrosła o niespełna 50%. To oznacza, że alkohol stał się relatywnie tańszy, a przez to bardziej dostępny ekonomicznie. A jeżeli naszym celem jest ograniczenie szkód alkoholowych, nie możemy tego faktu ignorować. Cena jest jednym z najskuteczniejszych narzędzi polityki antyalkoholowej. Wskazują na to zarówno rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia, jak i OECD. I nie chodzi tutaj o karanie kogokolwiek za to, że kupuje alkohol. Chodzi o stworzenie takich warunków, w których alkohol nie będzie z roku na rok coraz bardziej dostępny ekonomicznie, szczególnie dla osób młodych i osób znajdujących się w grupie ryzyka uzależnienia od alkoholu.

Wysoka Izbo! W tej debacie powinniśmy skupić się na możliwie jak największym ograniczeniu kosztów społecznych, zdrowotnych i ekonomicznych wynikających z nadużywania alkoholu. To nie tylko choroby i tysiące przedwczesnych zgonów. To również wypadki drogowe, przemoc domowa, problemy psychiczne, rozpad rodzin, absencja zawodowa i utrata produktywności, a więc koszty, które ponosi nie tylko osoba pijąca, ale jej rodzina, pracodawca, system opieki zdrowotnej i całe społeczeństwo. Dlatego odpowiedzialna polityka antyalkoholowa musi być wielowymiarowa. I właśnie dlatego akcyza powinna być jednym z elementów szerszej, prozdrowotnej polityki publicznej.

Istotne jest również to, co państwo robi z dodatkowymi wpływami. W tym miejscu chciałabym zwrócić uwagę na projekt Polski 2050, nad którym również będziemy procedować wspólnie z rządowym w Komisji Finansów Publicznych. Jedną z najistotniejszych w obu projektach kwestii jest przekierowanie dodatkowych środków do Narodowego Funduszu Zdrowia na profilaktykę i leczenie uzależnień. Dlatego uważamy, że trzeba skierować projekt do dalszych prac. Chcemy rozmawiać o rozwiązaniach, które będą skuteczne, odpowiedzialne i możliwe do wdrożenia. Celem jest zdrowsze społeczeństwo i ograniczenie szkód, jakie alkohol powoduje w Polsce. To jest właśnie holistyczne podejście do zdrowia publicznego. Dziękuję bardzo.